اندیشه کرمانشاه

اندیشه کرمانشاه

اندیشه کرمانشاه

آثار پادشاهان و میراث شهریاران در کرمانشاهان / گذری بر آثار تاریخی و میراث فرهنگی کرمانشاه

به قلم ایوب صفری

آثار دیدنی و میراث فرهنگی کرمانشاهاز زمانی که نظام پادشاهی امپراطوری گونه مادها در غرب ایران و خصوصا کرمانشاهان تشکیل گردید و تقریبا تا پایان عصر قاجار، آثار و ابنیه تاریخی و میراث فرهنگی بسیاری از پادشاهان و امرا و حاکمان مختلف در شهر کرمانشاه و مناطق اطراف باقی مانده که متأسفانه عمدتا در گذر زمان، کاملا یا عمدتا از میان رفته اند. نکته مهم اما توجه ویژه برخی شهریاران به این دیار و آثار باقی مانده ایشان و بی توجهی مشخص برخی دیگر بوده که بعضا تعلقی به این خطه داشته و یا اینکه حاکمان محلی این شهرستان تاریخی بوده اند اما هیچ اثر و بنایی از خود برجای نگذاشته و بلکه عنایتی به عمران و آبادانی این دیار نداشته اند.

البته برخی امرا و شهریاران نیز وجود داشته که اگرچه بنا و یا میراثی شاخص از خود برجای نگذاشته اما نقشی بسیار مهم در آبادانی و عمران کرمانشاه داشته اند. از این میان می توان به بهرام دوم ساسانی، بهرام چهارم، پادشاهان اخیر ساسانی و خصوصا خسرو پرویز و آذرمیدخت(شاهدخت ساسانی)، بدر بن حسنویه و شاید مهمتر از همه، شیخعلی خان زنگنه(صدراعظم عصر صفوی) اشاره کرد که شهر کرمانشاه را پس از قریب 400 سال خرابی و مهجوری، از نو بنا کرده و اعتبار بخشید.

اولين پادشاهي كه در طول تاریخ اثري از خود به يادگار گذاشت، داريوش هخامنشي بود. كتيبة او دربيستون از معروفترين آثار پيش از اسلام است. این کتیبه نقش مهمی در شهرت و توجه به دیار کرمانشاهان ایفا کرد.

از دورة اشكانيان نيز آثاري درطاق بستان موجود است و كوه پراو(بيستون)‌  آثار مختلفي از دوره ساسانيان را در دل خود جاي داده است از آنجمله آثار متعلق به فرهنگ سلوکی اشکانی در بیستون و از جمله مجسمه هرکول اشاره نمود. و باز باید از کتیبه گودرز اشکانی در طاق بستان یاد کرد.

علیرغم آنچه اشاره شد، در مجموع دوران ایران باستان، ساسانيان توجهي خاص به شهر كرمانشاه و حوالي آن داشته اند. در مورد قباد شهریار نامدار ساسانی گفته شده؛ «ازمداين تا شهر بلخ بقعة پاكيزه تر و خوش آب تر و نسيم او لذيذتر ازقرميسين تا عقبة همدان نيافت و بدين موضع ازبراي خاصة خود عمارتي پاكيزه بنا كرد كه گرد بر گرد او هزار كرم و باغ بودند.»

از شاهان ساساني آنكه بيشترين توجه را به كرمانشاه داشته و در آن آثار متعددي ايجاد نمود، خسرو پرويز است. حجاري ها و كنده كاري هاي اصلي طاق بستان اثر اين شهريار ساساني است و گويا كرمانشاه پايتخت تابستانة‌ او بوده است. خسرو پرويز عمارتهاي بسياري دركرمانشاه ايجاد نموده كه بيشتر آنها بعد از حملة عرب از ميان رفته اند. توجه اين پادشاه به عمران كرمانشاه تا حدي بوده كه برخي به اشتباه كرمانشاه را از بناهاي او دانسته اند. در فرهنگ آنندراج چنين نوشته شده است: «كرمانشاهان – نام شهري است مشهور از بناهاي خسرو پرويز و نشستن گاه او بوده گويند مكان مرتفعي به بلندي يكصد ذرع بشكل مربع براي پرويز ساخته بودند و سنگها را بميخهاي آهن چنان بيكديگر متصل كرده كه درز ميانه احجار  ديده نميشد و گمان ميرفت كه يك پارچه سنگ است و پس از اتمام آن عمارت آمدند خدمت او فغفور چين و خاقان ترك و ملك  هند و قيصر ملك روم .» 

آذرميدخت دختر خسرو پرويز که یکچند در دوران افول ساسانیان پادشاهی کرد، تا بدانجا به شهر كرمانشاه توجه داشته که این شهر تاریخی برای مدتی با نام او شناخته مي شده و بسياري از مورخين و جغرافي نويسان، يكي از نامهاي كرمانشاه را "آذرميدخت" نوشته اند. دليل اين انتساب به روشني معلوم نيست.  نمی دانيم كه آيا بخاطر بناها و اقدامات عمراني مختلف او در این شهر بوده و يا به دليل اقامت وي در كرمانشاه. آنچه مشخص است، آذرميدخت بناهاي مختلفي دركرمانشاه ايجاد كرده است و يكي از آنها راكه حمزة‌ اصفهاني و ديگران نقل كرده اند، آتشكده اي بوده كه مكان دقيق آن معلوم نيست.

همچنين قصري به توسط آذرميدخت ساخته شده كه نولدكه احتمال داده است، همان موضع كوچكي بوده كه ياقوت بنام او در نزديك كرمانشاه ذكر كرده است. همچنين نولدكه  مي نويسد: « اين زن بهر حا ل در زمان سلطنت كوتاهش نمي توانسته است چنين قصري را از آغاز تا انجام بسازد و مي توان گفت شايد بناي اين قصر در زمان او بپايان رسيده بود.»

در دوران اسلامي، هارون الرشيد علي رغم اقامت طولاني مدت دركرمانشاهان، هيچ بنايي را در اين ديار احداث نكرده است. اساساً تا زماني كه آل بويه روي كار آمدند، از توجه امرا و حاكمان پس از اسلام به كرمانشاه، اطلاعي نداريم. بسياري ا زجغرافي نويسان به بناهاي آل بويه اشاره كرده اند. در مجموع، اقدامات آل بويه موجب ترقي كرمانشاه شده و با توجه به موقعيت جغرافيايي اين شهر بر سر راه شرق به غرب، كرمانشاه مجدداً اهميت  پيش از اسلام خود را تا حدودي به دست مي آورد.

گفته شده مسجدي بوسيلة‌ عمادالدوله ساخته شده است و نيز مسجد جامعي به امر عضدالدوله ديلمي بنا شده که اين مسجد همان است كه در قرن ششم،‌خليفه المستر شد هنگامي كه به جنگ مسعود سلجوقي رفت، در آن نماز گذارده و خطبه خواند . مكان اين مسجد به يقين مشخص نيست . مقدسي مي نويسد: «جامع درميان بازار است».

گفته شده كه عضدالدوله كاخي نيز در شهر كرمانشاه بنا نهاده كه در كنار جاده قرار داشته است و جغرافي نويسان آن را قصري نيكو توصيف كرده اند. با توجه به اينكه عضدالدوله تنها مدت كوتاهي مستقيماً بر كرمانشاه حكومت داشته و ازطرف ديگر در وجود اين كاخ و آن مسجد نيز هيچ شكي نيست، (چرا كه بسياري از مورخين و جغرافي نويسان از آنها ياد كرده و برخي مانند مقدسي، خود اين دو بنا را ديده اند .) ، بنابر اين بايد نتيجه گرفت كه اين دو بنا احتمالاً توسط شخصي ديگر و شايد بدربن حسنویه و به فرمان عضدالدوله ساخته شده اند.

بناهاي ديگري نيز توسط آل بويه در كرمانشاه ساخته شده كه همة آنها خراب شده است.

خاندان و حاکمان محلی بنی حسنویه نيز بناهايي در كرمانشاه و اطراف ايجاد كرده اند. هر چند توجه آنها به كرمانشاه، كمتر از ديگر مناطق و از جمله دینور(که پایتخت ایشان به شمار می رفت) بوده است . حسنویه و پسرش بدر، افرادي نيك سيرت و علاقه مند به عمران و آبادي بوده اند و در مناطق مختلف عمارتهايي ايجاد نموده اند، نظير مسجد جامع  دينور، پل و كتيبه اليشتر كه امروزه در دست است و قلعة سرماج كه از بين رفته است. ابن خلدون مي نويسد : «حسنویه مردي با سياست و نيك سيرت بود. يارانش را از دزدي منع كرد و قلعة‌ سرماج را با صخره ها بر اصول هندسه بنا نمود و در دينور هم بدان شيوه مسجد بزرگي ساخت.»

در شهر كرمانشاه و مناطق اطراف توسط بني حسنویه مساجد متعددي ساخته شد که البته آنچه كه بني حسنویه بدان همّت ويژه اي گماردند، بناي اماكن مخصوص مسافران و درراه ماندگان بود. ابن عماد در شذرات الذهب و در ذكر اقدامات عمومي و عام المنفعة‌ بدربن حسنویه، موارد زيادي را نقل كرده كه از آنجمله، «و استحدث في اعماله ثلاثة آلاف مسجد و خان للغرباء.» و شايد رغم سه هزار اغراق باشد، امّا قطعاً گويای تعدد بناهاي ساخته شده توسط اين امير حسنویه اي است.

يكي از آثار مشهور اسلامي، قصر عبدالله بن طاهر در خارج دينور و بر سر راه كرمانشاه بوده است، که ابوحنيفه دينوري در اخبار الطوال آنرا شرح داده است . اين قصر درموضعي قرار داشته كه بعدها به قصر عبدالله معروف شده و آنجا تاكستاني مشهور بوده است.

علاوه برآنچه اشاره شد، مشخص ترین آثار باقیمانده از شهریاران در کرمانشاه، متعلق به دوره های صفویه و خصوصا قاجاریه می باشد که به جهت تآخر و نزدیکی زمانی و طبیعتا کثرت بناها، از بیان تفصیلی آن(که تفصیلش خارج از حوصله این مجال بوده)، پرهیز نموده و تنها به بیان فهرست وار مهمترین آثار و میراث فرهنگی باقیمانده، کفایت می کنیم:

آثار باقیمانده دوره صفوی در کرمانشاه

- پل کهنه

- مسجد چهل‌ستون

آثار باقیمانده دوره قاجار در کرمانشاه

 تکیه معاون الملک

تکیه بیگلر بیگی

مسجد عمادالدوله

مسجد حاج شهباز خان

مسجد جامع کرمانشاه

مسجد دولتشاه

بیمارستان مسیح دانشوری

علاوه بر آنچه در بالا اشاره شد، در اين ميان، بنای برخي اماكن و ابنیه توسط پادشاهان در كرمانشاه نیز در منابع یاد شده كه یا نمی تواند صحيح باشد و یا به دلیل از بین رفتن و فقدان اطلاعات، نمی توان قضاوتی قطعی در مورد آنها داشت. مثلاً ياقوت در معجم البلدان و در چند نوبت، از "قصر شيرين" دركرمانشاه نام مي برد که صحت و سقم آن برما فعلا پوشیده است. و يا صاحب آثار البلاد ازقصر كنگاور واقع در شهر كرمانشاه به عنوان بناي ساسانيان ياد كرده است و گويا كنگاور را ازمحال كرمانشاه دانسته است. قزويني پس از اين مطلب، به شرح مطبخ خسرو پرويز در كرمانشاه مي پردازد و چنين مي نويسد:«چون خسرو در آن قصر نشستي مطبخش در چهار فرسنگي بود و لشكريانش چهار فرسنگ صف كشيده در حين غذا خوردن، غذا را با ديگها و مجموعه ها، دست به دست به حضوركسري پرويز رسانيدندي.» هر چند مترجم آثارالبلاد بعد از اين خبر قزويني مي نويسد: «مترجم بعرض مي رساند ميدان دروغ، وسيع است.»

نظرات   

 
+1 #2 آرش ق 1395-06-09 23:14
جناب صفری سلام. حدود 10 سال پیش اخباری منتشر شد که پایه ها و پی یک مکان تاریخی در شهرک گلهای الهیه کرمانشاه طی عملیات عمرانی کشف شد که همان زمان گفتند احتمالاً همان کاخ یا مسجدی است که منتسب به عضدالدوله است، اما متأسفانه نه عکسی از آن منتشر شد و نه دیگر خبری نوشته شد. گویا رویش را آسفالت کردند و رفت! متأسفانه در جاهایی که ما باید تاریخمان را مشهود ببینیم، باید در کتاب ها فقط با خواندن نامشان دلخوش باشیم.

اندیشه کرمانشاه: متاسفانه ما هم از این مکان تاریخی و پیدا شدن آن اطلاعی نداشتیم و اگر چینی فرجامی برای یک اثر غیرقابل قیمت گذاری میراث فرهنگی و تاریخی ما روی داده باشد، واقعا جای افسوس و درد دارد
نقل قول
 
 
0 #1 بهرام 1395-01-23 00:25
عالی بود.منتها تیترش جوری انگار یه مطلب تکراری. اصلاحش کنید
نقل قول
 

اضافه کردن نظر

گزارش

IMAGE
دکتر شاه حسینی: دولت همچنان پایبند به شعار اعتدال و عقلانیت است
معاون سیاسی و امنیتی استانداری کرمانشاه گفت: دولت یازدهم از همان ابتدا اعلام کرد...

IMAGE
زندگینامه سردار شهید منوچهر عباسی کتاب شد + عکس
به همت نویسنده کرمانشاهی، زندگی نامه سردار شهید "منوچهر عباسی" با نام "رهاتر از...

IMAGE
پشت پرده انتخاب علی لاریجانی به ریاست مجلس/ وقتی حامیان دولت، فراکسیون امید را تنها گذاشتند
* روایت حسن رسولی از کمیته های رایزنی اصلاح طلبان با حزب اعتدال و توسعه و...

IMAGE
کرمانشاه، شهر بی نظم/ شهری با مشکلات ترافیکی، اتوبوس های خالی و بوق های ممتد
کلانشهر کرمانشاه جدای از مشکلات متعدد شهری و اجتماعی و فرهنگی و غیره و از آنجمله...

IMAGE
مصاحبه با معاون کرمانشاهی قوه قضاییه؛ دچار ایدز حقوقی شده‌ایم
حجت الاسلام دکتر هادی صادقی اهل کرمانشاه و متولد ١٣٤١ معاون فرهنگی قوه قضاییه است...

مقاله

IMAGE
تدبير در تغيير، ضرورتي براي ادامه كار استاندار
به قلم فريبرز نجفي مهر؛ شهردار سابق شهرهای مختلف استان و کارشناس فعلی استانداری...

IMAGE
ضرورت حفظ و حمایت از مدیران حامی دولت/ به قلم فرزاد نسیمی پور
مخالفان در پی پیاده سازی پروژه " خان بی خنجر " سازی دولت هستند.در آستانه سالروز...

IMAGE
یادداشتی از منصور سرمست در باب چالش های استانی و ضرورت انصاف در انتقاد از استاندار
به قلم مهندس منصور سرمست از کارآفرینان شاخص و فعالان سیاسی استان کرمانشاه این...

IMAGE
نگاهی به تغییرات اخیر مدیریتی استان کرمانشاه و تلنگری به مدیران ارشد استانی
به قلم ایوب صفری رییس دوره ای شورای هماهنگی جبهه اصلاحات استان کرمانشاه دبیر...

IMAGE
نگاهی به ایلات و طوايف ساكن در استان كرمانشاه در طول تاریخ + تصاویر
به قلم ایوب صفری بررسی تاریخی باهدف بازشناسی تاریخ و پیشینه ایلات و طوايف و عشاير...

آمار بازدید کنندگان

آخرین نظرات ارسالی

  • کورد ایلام
    من یک ایوانیم و همشهری اقای منصوری ،الان دستش رو شده متاسفانه ،(...) اقای ...

    ادامه مطلب ..و

     
  • علي
    با سلام ، انتخابات رياست جمهوري نزديك است و مردم با نه گفتن به آقاي روحاني حرفاي ...

    ادامه مطلب ..و

     
  • علی اکبر
    مهشیدخانم تومسلمانی درددین داری اول ببین بابای کی دین اسلا م روآوردوبه ...

    ادامه مطلب ..و

     
  • حسن
    خاک بر سر آنان که خلف وعده کردند و به مسجدجامعی رای ندادند

    ادامه مطلب ..و

     
  • آیدا
    من کرد هستم و مطالبی که اینجا هست نه از بزرگترهای خاندانم شنیده و نه از جایی ...

    ادامه مطلب ..و

     
  • رضا
    صد درصد دروغه.دیدیم در اتصاب مدیرکل کتابخانه های عمومی کرمانشاه برای عقبه ...

    ادامه مطلب ..و

     
  • آرش ق
    جناب صفری سلام. حدود 10 سال پیش اخباری منتشر شد که پایه ها و پی یک مکان ...

    ادامه مطلب ..و

     
  • سعید
    با سلام من کاردانی سخت افزار کامپیوتر دارم و فرزند جانباز ۴۰درصد.دوتا سوالداشتم ...

    ادامه مطلب ..و

     
  • ایران
    زبان فارسی لغات از زبان لری گیلکی کردی دزدیده هروقت فارسها برای عکس از نزدیک ...

    ادامه مطلب ..و

     
  • حسن یوسفی
    هرجای دنیا اسم داعش که میاد.ازترس رنگ ازپوستشون میپره.اما تو ایران تو تهران ...

    ادامه مطلب ..و

     
  • کیومرث بتیانه
    بسمه تعالی خدایا به برکت قران کریم وبه عظمت پیامبران و معصومین به این فرمانده ...

    ادامه مطلب ..و

     
  • کلهر
    خدرویسی استاندارکرمانشا ست در واقع پیشنهاده استانداریه ایلامو رد کرد چون در ...

    ادامه مطلب ..و